വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രംVaikom Mahadeva Temple

വേമ്പനാട്ട് കായലിന്റെ കിഴക്കേ തീരത്തോട് ചേർന്ന വൈക്കം പട്ടണത്തിലാണ് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളതും പ്രിയപ്പെട്ടതുമായ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം. ഭക്തർ ഭഗവാനെ ‘വൈക്കത്തപ്പൻ’ എന്നും ‘അന്നദാനപ്രഭു’ എന്നും വിളിക്കുന്നു – തീർത്ഥാടകർക്ക് അന്നം നൽകുക എന്നത് എക്കാലവും ഇവിടത്തെ ആരാധനയുടെ കാതലായിരുന്നു.

ഒരു ദിവസത്തിനുള്ളിൽ വൈക്കത്തപ്പൻ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളിൽ ദർശനം നൽകുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം: രാവിലെ ജ്ഞാനം നൽകുന്ന ദക്ഷിണാമൂർത്തി, ഉച്ചയ്ക്ക് വിജയം നൽകുന്ന കിരാതമൂർത്തി, വൈകുന്നേരം പാർവ്വതിയോടും മക്കളോടുമൊപ്പമിരുന്ന് കുടുംബജീവിതത്തെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ഭാവം. 1924–25-ലെ വൈക്കം സത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ വേദിയെന്ന നിലയിൽ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിലും ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്.

Vaikom Mahadeva Temple stands in the lakeside town of Vaikom, close to the eastern shore of Vembanad lake, and is one of the oldest and most loved Shiva temples in Kerala. Devotees call the Lord Vaikkathappan, and also Annadana Prabhu – the Lord who feeds – because sharing food with pilgrims has always been at the heart of worship here.

Devotees believe Vaikkathappan shows a different face through the day: in the morning he is Dakshinamurthy, the teacher who gives wisdom; at midday Kiratha, the hunter who gives success; and in the evening the family man seated with Parvati and their sons, who blesses home life. The temple is also a landmark of Kerala's social history, as the place of the Vaikom Satyagraha of 1924–25.

ഏറ്റുമാനൂരിനും കടുത്തുരുത്തിക്കുമൊപ്പം ഒരേ ഐതിഹ്യമാണ് വൈക്കത്തിനും. ഖരൻ എന്ന അസുരന് ശിവനിൽ നിന്ന് മൂന്ന് ശിവലിംഗങ്ങൾ ലഭിച്ചെന്നും, തെക്കോട്ടുള്ള യാത്രയ്ക്കിടെ നിലത്തുവെച്ച അവ പിന്നീട് ഇളക്കാനാകാതെ വന്നപ്പോൾ വ്യാഘ്രപാദ മഹർഷിയെ ഏൽപ്പിച്ചെന്നുമാണ് കഥ. വലതുകൈയിലുണ്ടായിരുന്ന ലിംഗമാണ് വൈക്കത്ത് പൂജിക്കപ്പെടുന്നത്. ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്ത വ്യാഘ്രപാദന് വൃശ്ചികമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ ശിവപാർവ്വതിമാർ ദർശനം നൽകിയെന്നാണ് വിശ്വാസം – ആ ദിവസമാണ് വൈക്കത്തഷ്ടമിയായി ആഘോഷിക്കുന്നത്. ‘വ്യാഘ്രപാദപുരം’ എന്ന പഴയ പേര് കാലക്രമേണ ‘വൈക്കം’ ആയി മാറിയെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.

ജലത്തിൽ തിളങ്ങിനിന്ന ലിംഗം കണ്ട പരശുരാമൻ അത് പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുകയും ആചാരങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗം പറയുന്നു. തീർത്ഥാടകർക്ക് വിളമ്പിയ ഭക്ഷണം ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ വൈക്കത്തപ്പൻ തന്നെ കഴിക്കുന്നത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ടുവെന്ന കഥയും ഭക്തർ പറയുന്നു; ആ സ്ഥാനം ഇന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

നാല് ഗോപുരങ്ങളോടെ ഏകദേശം എട്ട് ഏക്കറിലാണ് ക്ഷേത്രം. ചെമ്പുമേഞ്ഞ വട്ടശ്രീകോവിലിന്റെ പുറംചുവരുകളിൽ പുരാണകഥകൾ പറയുന്ന ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളുമുണ്ട്. അന്ന് താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരെന്ന് മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടവർക്ക് വിലക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള വഴികളിൽ 1924–25-ൽ ടി.കെ. മാധവൻ, കെ. കേളപ്പൻ തുടങ്ങിയവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സമാധാനപരമായ വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം നടന്നു; ഇ.വി. രാമസ്വാമി ‘പെരിയാർ’ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ പങ്കുചേർന്നു. സമരത്തിനൊടുവിൽ മൂന്ന് വഴികൾ എല്ലാവർക്കുമായി തുറന്നുകൊടുത്തു; 1936-ലെ ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരം പിന്നീട് തിരുവിതാംകൂറിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കുമായി തുറന്നു. ക്ഷേത്രഭരണം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനാണ്.

The temple shares its legend with Ettumanoor and Kaduthuruthy. The asura Khara, it is said, received three Shiva lingas from Shiva and set them down on his way south; they could not be moved again, and he left them in the care of the sage Vyaghrapada. The linga from his right hand is the one worshipped at Vaikom. Vyaghrapada worshipped it with deep devotion, and devotees believe that on the Krishnapaksha Ashtami of Vrischikam Shiva and Parvati appeared before him – the day celebrated ever since as Vaikathashtami. The old name of the place, Vyaghrapadapuram, is believed to have softened over time into Vaikom.

Another strand of the legend says that Parasurama found the linga shining in the water, consecrated it, built the temple and laid down its rituals. Devotees also tell how the saint Vilwamangalam once saw Vaikkathappan himself, disguised as a Brahmin, sharing the meal served to pilgrims – a spot now marked in the temple.

The temple stands on about eight acres, with four gopurams and a round sreekovil roofed in copper, its outer walls covered with paintings and wood carvings of Puranic stories. In 1924–25 the roads around the temple, then closed to people of so-called lower castes, became the scene of the Vaikom Satyagraha, a peaceful protest led by T. K. Madhavan, K. Kelappan and others and joined by E. V. Ramasamy 'Periyar'. Three of the roads were opened to all at its end, and the Temple Entry Proclamation of 1936 later opened Travancore's temples to all Hindus. The temple is administered by the Travancore Devaswom Board.